Mustafa Gündüz’ün Kurum, Kavram, Zihniyet kitabı eğitim tarihi çalışmalarının bir derlemesi niteliğindedir. Alt başlıklarıyla Tanzimat Dönemi Türk eğitim sisteminden günümüze kadar süregelen eğitim anlayışını, eğitimdeki gelişmeleri, siyasi gelişmelerin sisteme yansımalarını, öğretmenin niteliğini ve öğretmene atfedilen sorumlulukları, sosyal hayatın eğitimdeki devinime etkilerini, eğitimciye şiddeti, aydınların konu hakkındaki görüş ve eleştirilerini, akademideki durumu objektif bir bakış açısıyla ve bütüncül olarak değerlendirdiği kapsamlı bir eserdir. Yer yer keskin ama yerinde söylemler de barındıran kitapta Gündüz, çözüme giden yolda sorunları gerçekçi ve yapıcı bir gözle incelemiştir. Yazara göre Türk eğitim sistemimizin kök salmasını engelleyen etmenlerden biri en temelde özümsemek yerine taklit edip özünü kaçırmaktır. Bunun sonucunda özgün ve kültürümüzle uyumlu çalışmalar yerine içi boş ve gelip geçici yapıtlar ortaya çıkar. Lale Devri ve sonrasında yaşanan gelişmeler de bunun somut birer örneğidir. Zorunlu eğitimin tarihsel sürecini incelemiş ve günümüz Türkiye’sindeki zorunlu eğitimi içinden çıkılması müşkül bir mesele olarak nitelendirmiştir. Karma eğitimde İslam etkisi, Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerindeki girişimler ve yaygınlaşma süreci anlatılmıştır. Eğitim sistemimizin felsefi temeli irdelenmiştir. Osmanlı’da kullanılan ceza yöntemleri ile bu yöntemlerin günümüze gelene kadar neler olduğu ve nerelerde ne için kullanıldığı anlatılmıştır. Uygulamadaki cezaların edebi eserlerdeki tezahürüne de değinilmiştir. Şiddet, geniş çaplı incelenmiş olup uygulayan ve uygulanan kişilerin profili analiz edilmiştir. Fikirleri süreklilik isteyen bir disiplinle hayata geçirilse eğitim sistemindeki aksaklıklar için nefes olacaktır.